2.3 ROVA in het Beheer van de Buitenruimte
Versterking van de gemeentelijke samenwerking
Naast de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval houdt ROVA zich al vele jaren bezig met beheer en onderhoud van de buitenruimte. Publieke zorgtaken gaan op deze manier hand in hand met als doel een integraal beheer van de openbare ruimte. Bij deze onderhoudstaken gaat het altijd om lokaal maatwerk. Elke gemeente heeft haar eigen beleid en kwaliteitsambitie en lokale omstandigheden kunnen heel verschillend zijn. Toch is verdere schaalvergroting ook in dit domein van belang. Onderzoek en ontwikkeling naar nieuwe, slimmere beheervormen, de implementatie van nieuwe wet- en regelgeving, technische innovaties en ontwikkelopgaven ten aanzien van klimaatadaptatie en versterking van de biodiversiteit, zijn onderwerpen die veel tijd en energie kosten. Door op deze onderwerpen samen te werken gaan we efficiënt om met publieke middelen. Daarom zoekt ROVA naar uitbreiding van de samenwerking in het beheer van de buitenruimte met aangrenzende gemeenten. In 2025 zijn we van start gegaan in de gemeente Ommen en hebben we ook een aantal beheertaken voor Olst-Wijhe op mogen pakken. Vanaf 1 januari 2026 voert ROVA het integrale beheer in Olst-Wijhe uit. In alle gevallen gaat het hier om een intensieve samenwerking met gemeente, ROVA, sociaal werkbedrijf en (lokale) dienstverleners. Interessant in de gemeentelijke samenwerkingen is de toevoeging van de rol van beheeradviseur in ons dienstenportfolio. Gemeente Ommen kiest er voor om nadrukkelijk regiegemeente te zijn en heeft ROVA gevraagd naast de uitvoering ook de rol van beheeradviseur in te vullen. De beheeradviseur is de verbindende schakel tussen het vastgestelde gemeentelijke beleid en de daadwerkelijke realisatie. In 2025 hebben we deze functie ingevuld. Begin 2026 evalueren we samen met de gemeente de eerste ervaringen. Voor met name kleinere gemeenten kan dit een waardevolle toevoeging zijn.
Om de samenwerking tussen publieke gebiedsbeheerders te stimuleren zijn we ook actief geweest binnen NVRD en Stadswerk en hebben we op meerdere congressen en symposia onze bijdrage geleverd aan kennisuitwisseling en het doorontwikkelen van publiek beheer. Met onze steun wordt de organisatie binnen NVRD uitgebreid op het gebied van BBR om de publieke samenwerking te versterken.
Visie op toekomstbestendig beheer
In het beheer van de buitenruimte wachten grote uitdagingen op het gebied van klimaatadaptatie, biodiversiteit en aanpak van invasieve exoten. Samen met onze gemeenten zoeken we naar nieuwe, innovatieve beheervormen om deze uitdagingen aan te pakken. Ook in 2025 hebben we weer interessante ervaringen opgedaan zoals:
- Klimaat- en toekomstbomen: samen met gemeenten zoeken we naar geschikte locaties (groeiplaatsen) waar bomen worden geplant die klimaatsterk zijn en een bijdrage leveren aan de biodiversiteit. Het doel van deze bomenaanplant is vergroening en in stedelijke omgeving het verlagen van de zogenaamde hittestress. Een mooi voorbeeld is het project ‘1000 bomen ambitie Zwartewaterland’. In totaal hebben we in 2025 in opdracht van onze gemeenten maar liefst 2.289 bomen mogen planten.
- Bokashi: Om de bodemstructuur te verbeteren werken we al enkele jaren aan een lokale kringloop van bladafval. Ingezamelde herfstbladeren worden lokaal gecomposteerd om daarna een mulchlaag aan te kunnen brengen in plantsoenen en bij aanplant van nieuwe bomen. Deze zogenaamde bokashi is voedsel voor het bodemleven. Hiermee stimuleren we een betere bodemstructuur en op termijn meer organisch materiaal in de bodem. Andere directe effecten zijn dat de mulchlaag de verdamping van de bodem beperkt en onkruid verlaagt. In de gemeenten Heerde en Oost Gelre hebben we in 2025 ruim 1.100 ton bladafval verwerkt. Samen met de gemeenten volgen we de effecten van bokashi op het bodemleven. Zichtbare effecten zijn er al: bij proeven is zichtbaar dat het eerstejaarsonderhoud na aanplant vermindert (minder water geven, minder inboet en minder onkruid schoffelen). In 2026 gaan we in de gemeente Winterswijk de monitoring uitbreiden om nog beter zicht te krijgen in het effect van bokashi.
- Maaipilots: In de gemeenten Oost Gelre, Zwartewaterland en Zwolle lopen maaipilots op 16 verschillende locaties. Hier wordt een andere frequentie van maaien toegepast om de biodiversiteit te bevorderen. Op zogenaamde transecten (uitgezet stuk grond waarop ecologisch onderzoek wordt gedaan) worden de effecten onderzocht en inventariseren we de ontwikkeling van flora (577 kruiden geteld). Ook wordt, soms in samenwerking met vrijwilligers van bijvoorbeeld een Insectenwerkgroep of Vlinderstichting, de aanwezige fauna in kaart gebracht. Zo worden onder andere ook bedreigde, kwetsbare planten en dieren in beeld gebracht zoals bijvoorbeeld de Akkerleeuwenbek, Bruin blauwtje, Sikkelklaver en Zilveren maan. Dit zijn soorten die op de rode lijst staan en dus beschermd worden.
- Invasieve exoten: Samen met onze gemeenten ontwikkelen we ook beheerplannen voor de aanpak van invasieve exoten als de Japanse duizendknoop, de Reuzenberenklauw en de Eikenprocessierups. Van de Japanse duizendknoop zijn 55 locaties in beeld gebracht. In 2025 zijn de zogenaamde prio-1 locaties aangepakt door handmatige en/of machinale verwijdering met kraan en zeefbak. Alle locaties worden daarna actief gemonitord. Van de Reuzeberenklauw zijn 19 locaties in beeld gebracht. Deze worden aangepakt en daarna actief gemonitord.
- Gebiedsgerichte aanpak: Samen met de gemeenten Aalten, Oost Gelre en Winterswijk en met het Waterschap onderzoeken we de kansen voor een gebiedsgerichte aanpak (dus over grenzen van gebiedsbeheerders heen) van de buitenruimte.
- PEFC-certificering voor duurzaam houtbeheer: Nadat gemeente Zwolle in 2024 de eerste gemeente ter wereld werd met PEFC-certificering voor bomen buiten het bos, hebben wij in 2025 de vervolgstap gezet om ook onze activiteiten te certificeren en daarmee onderdeel te worden van de PEFC-keten. Dit betreft dan het duurzaam kappen, inzamelen en verwerken van hout. Het stamhout dat wij in de gemeente Zwolle van gemeentebomen verzamelen kan naar een verwerker die er bijvoorbeeld (PEFC-gecertificeerd) bouwhout van maakt. Eind 2025 hebben het PEFC-certificaat behaald.
- Onkruidbestrijding met heet water: In de gemeente Winterswijk hebben we de afgelopen twee jaren met succes een proef gedaan met het bestrijden van onkruid op verharding met heet water (99 graden Celsius). Met deze methode sterft het onkruid af en kiemen zaden niet opnieuw. De resultaten zijn positief: het aandeel (wortel)onkruid neemt zichtbaar af. Door de inzet van restwarmte uit de industrie is dit een duurzamere methode dan de traditionele manieren van onkruid borstelen.
Organisatie en uitvoering
BBR schouwteam
In het verslagjaar hebben we het schouwen van de buitenruimte verder geprofessionaliseerd. Bij het schouwen toetsen we of de buitenruimte er uitziet zoals we dat in de dienstverleningsovereenkomst met de gemeenten hebben afgesproken. Waar dit eerst werd gedaan door een teamleider of voorman als ‘extra’ taak, beschikken we inmiddels over een speciaal team van vijf ‘inspecteurs beeldkwaliteit’. Zij worden hiervoor vrijgemaakt en maken schouwen tot hun specialisme. In 2025 zijn zij hier specifiek voor opgeleid. De vijf inspecteurs worden wisselend over ROVA-gemeenten ingezet. Naast de oprichting van dit nieuwe schouwteam, hebben we de overstap gemaakt van Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte (KOR) 2018 naar 2023, waardoor volgens de laatste landelijke richtlijnen wordt geschouwd. Tijdens het schouwen worden de bevindingen vastgelegd in een speciale app. Een speciaal dashboard biedt vervolgens de mogelijkheid om relevante data op te halen voor analyse en verantwoording aan de gemeenten.
De schouwresultaten 2025 leest u hier.
Ecologisch werkprotocol
Een ecologisch werkprotocol (EWP) is een praktisch document dat de maatregelen beschrijft die in het werk getroffen moeten worden om schade aan beschermde planten en dieren te voorkomen. Het dient als leidraad om te voldoen aan de zorgplicht van de Omgevingswet. Om hier gestructureerd handen en voeten aan te geven hebben we samen met onze gemeenten een algemeen EWP (model) opgesteld en bouwen we samen kennis en ervaring op in het werken met zo’n EWP. Voor Oost Gelre, Winterswijk, Zwartewaterland, Ommen, Westerveld en Zwolle hebben we dit in 2026 gereed. Olst-Wijhe en Hattem volgen in 2027.